โครงการจัดตั้งสถาบันพัฒนาเทคโนโลยีระบบขนส่งทางรางแห่งชาติ
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ

โครงการจัดตั้งสถาบันพัฒนาเทคโนโลยีระบบขนส่งทางรางแห่งชาติ เป็นโครงการนำร่องระยะที่ 2 ที่สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จะดำเนินต่อเนื่องจากโครงการนำร่องระยะที่ 1 (โครงการพัฒนาระบบขนส่งทางรางและอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่อง) ต่อไปอีก 2 ปี ในปีงบประมาณ 2556-57

 ดังเป็นที่รับทราบมาก่อนแล้วว่า โครงการพัฒนาระบบขนส่งทางรางและอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่องของประเทศไทย เดิมกำหนดจะจัดตั้งเป็นโครงการที่มีชื่อว่า “โครงการจัดตั้งสถาบันพัฒนาระบบขนส่งทางรางและอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่องของ ประเทศไทย” โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้การสนับสนุนความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยีระบบขนส่งทางรางแก่ภาคอุตสาหกรรมเพื่อเพิ่มสัดส่วนการมีส่วนร่วมใน การผลิตชิ้นส่วนรถไฟของประเทศไทย

เหตุผลและความจำเป็นในเรื่องนี้ ก็เนื่องจากรัฐบาลได้กำหนดเป็นแผนระยะยาวที่จะพัฒนาระบบขนส่งทางรางของ ประเทศ โดยกำหนดการลงทุนมากกว่า 1.3 ล้านล้านบาทในระยะ 4 ปี และในระยะยาว 20 ปี กำหนดแผนที่จะลงทุนพัฒนาระบบขนส่งทางรางเป็นมูลค่ากว่า 2 ล้านล้านบาท ซึ่งตามขีดความสามารถของอุตสาหกรรมไทยในปัจจุบันนั้น เงินลงทุนส่วนนี้จะถูกใช้เพื่อสร้างงานให้แก่คนไทยประมาณ 50% ส่วนที่เหลือจะถูกใช้ออกไปนอกประเทศในรูปของการจัดซื้อชิ้นส่วน อุปกรณ์ และนวัตกรรมด้านทรัพย์สินทางปัญญาต่างๆ

ดังนั้น เพื่อให้เงินงบประมาณลงทุนเกิดผลดีต่อระบบเศรษฐกิจของประเทศมากกว่าประโยชน์ ที่ได้รับจากการบริหารระบบเดินรถไฟซึ่งเป็นการสร้างงานในภาคบริการเพียง อย่างเดียว ประเทศไทยควรจะได้รับประโยชน์จากเงินลงทุนมากขึ้น โดยนำไปก่อให้เกิดการผลิตอุปกรณ์และชิ้นส่วนรถไฟ ซึ่งนอกจากจะเพิ่มพูนการจ้างงานในภาคอุตสาหกรรมแล้ว ยังทำให้วิศวกร ช่างเทคนิค และแรงงานผลิตในภาคอุตสาหกรรม มีงานทำมากขึ้น และยังทำให้เกิดผลพลอยได้ในรูปของนวัตกรรมด้านทรัพย์สินทางปัญญา ซึ่งจะช่วยก่อให้เกิดบูรณาการด้านเทคโนโลยี อันเป็นการพัฒนาที่ยั่งยืนและความมีเกียรติภูมิของประเทศอีกด้วย

เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ดังกล่าว กระทรวงคมนาคม กระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย โดยการสนับสนุนจากคณะกรรมการร่วมภาครัฐและเอกชนเพื่อแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจ (กรอ.) ได้ประชุมหารือและดำเนินการเพื่อกำหนดมาตรการที่จะเพิ่มบทบาทของภาค อุตสาหกรรมไทยในการพัฒนาระบบขนส่งทางรางและการจัดตั้งสถาบันพัฒนาระบบขนส่ง ทางและอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่องของประเทศไทย เพื่อสนับสนุนด้านความรู้เทคโนโลยีระบบขนส่งทางรางแก่ภาคอุตสาหกรรม โดยได้ดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2552 เฉพาะส่วนของ “โครงการจัดตั้งสถาบันฯ” กำหนดจะดำเนินการอยู่ภายใต้การอำนวยการของ สวทช. เป็นเวลาประมาณ 2-3 ปี หลังจากนั้น จึงจะแยกไปจัดตั้งเป็นองค์กรอิสระหรืออื่นใด ตามความเหมาะสม

อย่างไรก็ดี ผลการประชุม กรอ. เมื่อวันที่ 8 พฤศจิกายน 2553 ที่ประชุมมีมติให้ทบทวนรายละเอียดในส่วนของการเพิ่มบทบาทภาคอุตสาหกรรมไทยใน การพัฒนาระบบขนส่งทางราง ดังนั้น ในระหว่างรอการดำเนินการตามมติ กรอ. จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง สวทช. จึงได้ปรับเปลี่ยนแนวทางดำเนินการในปีงบประมาณ 2554 โดยดำเนินการเป็นโครงการนำร่องชื่อ “โครงการพัฒนาระบบขนส่งทางรางและอุตสาหกรรมที่เกี่ยวเนื่องของประเทศไทย” โดยมุ่งเน้นเรื่องการเรียนรู้และการสร้างเครือข่ายการทำงาน เพื่อจะให้เกิดความรู้ ความเข้าใจในระบบขนส่งทางรางในวงกว้าง สามารถร่วมกันผลักดันนโยบายการขนส่งทางรางของประเทศไปในทิศทางที่จะพึ่ง เทคโนโลยีและอุตสาหกรรมของตนเองได้ในอนาคตมากขึ้น

ผลการดำเนินงานโครงการนำร่องปีงบประมาณ 2554 ปรากฏรายละเอียดตามรายงานที่อยู่ในเวปไซต์นี้ ส่วนผลการดำเนินงานโครงการนำร่องปีงบประมาณ 2555 จะครบรอบกำหนดการดำเนินงานในเดือน พฤษภาคม 2556 ซึ่งจะได้จัดทำรายงานเผยแพร่ต่อไป

สืบเนื่องจากผลสัมฤทธิ์ของโครงการนำร่องระยะที่ 1 (2554-55) สวทช. จึงเตรียมผลักดันการจัดตั้งสถาบันฯไปอีกระดับหนึ่งโดยเสนอเรื่องเข้าพิจารณา ในที่ประชุมคณะกรรมการนโยบายวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีแห่งชาติ (กวทน.) ซึ่งมีรองนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน เมื่อวันที่ 28  พฤษภาคม 2555 ซึ่งที่ประชุมมีมติ

เห็นชอบการจัดตั้งสถาบันพัฒนาเทคโนโลยีระบบขนส่งทางรางแห่งชาติ

          มอบรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีนำข้อเสนอการจัดตั้งสถาบัน พัฒนาเทคโนโลยีระบบขนส่งทางรางแห่งชาติ เสนอคณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบต่อไป

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเสนอเรื่องขอความเห็นชอบใน การจัดตั้งสถาบันเมื่อวันที่ 15 สิงหาคม 2555 และเลขาธิการคณะรัฐมนตรีเสนอเวียนขอทราบความเห็นส่วนราชการที่เกี่ยวข้องก่น ตามระเบียบการเสนอเรื่องเข้าสู่การประชุมคณะรัฐมนตรี

ส่วนราชการได้แก่ กระทรวงการคลัง กระทรวงอุตสาหกรรม กระทรวงศึกษาธิการ สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) สำนักงบประมาณ และ สำนักงานพัฒนาระบบราชการ (กพร.) เห็นชอบเรื่องการจัดตั้งสถาบันฯโดยเสนอข้อสังเกตและความเห็นที่สมควรรับไป ดำเนินการ โดยเฉพาะ กพร. เห็นว่าการดำเนินการจัดตั้งองค์กรมหาชน ควรจะดำเนินการในรายละเอียดให้ครบถ้วนตามมติที่ประชุม ครม. เมื่อวันที่ 18 กรกฎาคม 2549

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีพร้อมคณะได้ประชุมหารือราย ละเอียดกับเลขาธิการ กพร. และมอบหมายให้เจ้าหน้าดำเนินการตามแนวทางที่เห็นชอบร่วมกัน ซึ่งที่ประชุมระดับเจ้าหน้าของสองหน่วยงานและผู้เกี่ยวข้องจากภาคอุตสาหกรรม มีความเห็นสมควรดำเนินการในรูปแบบโครงการนำร่องในชื่อ “โครงการจัดตั้งสถาบันพัฒนาเทคโนโลยีระบบขนส่งทางรางแห่งชาติ” ต่อไปอีก 2 ปี (2556-57) ในระหว่างนี้ ก็จะได้จัดทำรายละเอียดการจัดตั้งองค์กรมหาชนตามมติ ครม. เมื่อปี 2549 และเสนอขออนุมัติ ครม. เพื่อจัดตั้งเป็นองค์กรมหาชนหลังครบระยะดำเนินการโครงการนำร่องแล้ว

อย่างไรก็ดี ในเบื้องต้นนี้ เห็นสมควรให้ ครม. เห็นชอบในหลักการเรื่องการจัดตั้งสถาบันฯไว้ก่อนเนื่องจากภารกิจและพัฒนาการ ของสถาบัน จะผูกพันกับนโยบายการลงทุนเรื่องระบบรางของรัฐบาล กล่าวคือ หากรัฐบาลมีแนวนโยบายที่จะใช้เทคโนโลยีและผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมในประเทศโดย วิธีการถ่ายทอดเทคโนโลยีและกำหนดให้สร้างขบวนรถไฟและองค์ประกอบรถไฟในประเทศ (Project-based Technology Transfer) โดยใช้สถาบันเป็นกลไกดำเนินการแล้ว ก็จำเป็นต้องขอตั้งงบประมาณเพื่อเตรียมการด้านบุคลากรและเครื่องมือเครื่อง ใช้สำหรับรองรับภารกิจดังกล่าว